Donderdag 10 mei 2018 – Amsterdam CS naar Hollandsche Schouwburg (Proloog – 1)

 

Donderdag 10 mei 2018, Hemelvaartsdag, starten wij de proloog van het Westerborkpad. Een lange afstand wandelpad (LAW) van 342 kilometer.

We vertrekken rond 11.30 uur met de tram naar het Centraal Station van Amsterdam. Hier start de proloog van de bijzondere wandeling en bezinningsroute richting kamp Westerbork. Totaal zo’n 342 kilometer lang.

Ondanks dat de ochtend regenachtig begint, is de middag droog en zeer aangenaam voor een wandeling. Het is met zo’n 18 graden bijna 8 graden koeler dan gisteren.

We starten en volgen de route die herkenbaar is door met wit-rode markeringen met het logo van Kamp Westerbork.

Bij het Centaal Station gaan we via de Brouwersgracht en de Melkmeisjesbrug richting de Herengracht. Via de Herenstraat en de Keizersgracht komen we op de Leliegracht, waarna we de Prinsengracht bereiken. Hier bevindt zich het Anne Frank huis.

Het Anne Frank Huis op de Prinsengracht is het onderduikadres van de familie Frank. Op 4 augustus 1944 viel de Sipo-SD het huis binnen en werden de onderduikers ontdekt. Op 8 augustus 1944 werden ze per personentrein naar kamp Westerbork gebracht. Van daaruit volgde op 3 september 1944 het transport naar Auschwitz. Otto Frank bleek na de oorlog de enige overlevende te zijn. Vanuit het “Achterhuis” was er zicht op de Westertoren. De hoogste kerk van Amsterdam. Het enige waar de familie Frank destijds maar niet aan kon wennen was het geluid van het carillon. Ze waren niet benieuwd “hoe laat het was”.

We lopen richting de “negen straatjes”. Toen het oude Amsterdamse stadsgebied binnen de Singel tijdens de gouden eeuw uit zijn voegen barstte, werd de stad uitgebreid met zijn grachtengordel. De negen dwarsstraatjes tussen de Singel en de Prinsengracht vormen nu een uniek gebied met kleine authentieke winkeltjes, horecagelegenheden en galeries.

We lopen verder en komen op het Thorbeckeplein. Het plein is genoemd naar Johan Rudolph Thorbecke die een belangrijke rol speelde bij de totstandkoming van de Nederlandse grondwet.

We steken het Thorbeckeplein schuin over en komen via het Rembrandtplein, de Amtel en de Halvemaansbrug op de Kloveniersburgwal. Tijdens de Tweede Wereldoorlog (vanaf februari 1941) was de Kloveniersburgwal de grens van de door de nazi’s afgesloten wijk. In de “Jodenhoek” (tussen Centraal Station, Kloveniersburgwal, Waterlooplein, Valkenburgstraat en Prins Hendrikkade) woonden meer dan 25.000 Joden.

Via het stadhuis van Amsterdam (Stopera = stop de opera) gaan we via de Amstel naar de Nieuwe Keizergracht. We lopen langs de achterzijde van museum de Hermitage. De rijke koopman Barent Helleman overleed in 1680. Hij liet veel geld na en de diaconie besloot er een huis voor “oude besjes” van te bouwen. De officiële naam “Diaconie Oude Vrouwen Huys anno 1681” staat nog steeds boven één van de deuren. Pas in 1953 kreeg het complex de naam Amstelhof. Sinds 2009 is hier het museum “de Hermitage” gevestigd.

We steken de Weesperstraat over en lopen aan ons linkerhand langs het Joods Historisch Museum en de Joodse Synagoge. Het synagogecomplex werd in de oorlog geplunderd. In 1954 heeft de gemeente Amsterdam het gebouw overgenomen en gerestaureerd en in 1987 werd het Joods Historisch Museum erin gevestigd. Het geeft het Joodse leven in Nederland van 1600 tot heden weer.

Inmiddels zijn wij op het Jonas Daniël Meijerplein aangekomen waar het standbeeld van de Dokwerker staat. Dit beeld is gemaakt door Marie Andriessen.

Op 22 en 23 februari 1941 werden ruim 400 Joodse mannen verzameld om via kamp Schoorl naar het oosten van Duitsland te worden gedeporteerd. Als reactie op deze razzia legden vele Amsterdammers op 25 februari het werk neer. De staking breidde zich uit tot ver buiten de hoofdstad. Het was het enige grootschalige Nederlandse protest tegen de Jodenvervolging.

De eerste Joodse inwoners van Amsterdam vestigden zich eind 16 de eeuw rond de huidige Jodenbreestraat. In de 17 de eeuw kwamen veel Joden uit Centraal Europa naar Amsterdam. Door de stijgende welvaart verhuisden velen van hen naar de Plantagebuurt en later naar de Transvaal- en Rivierenbuurt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg de “oude” Joodse buurt het karakter van een getto met slechts en beperkt aantal ingangen. Na de Sjoa (Holocaust) was de eens zo levendige Jodenhoek veranderd in een verlaten en verwaarloosde buurt. Na de oorlog is de wijk gesaneerd.

Via de Hortus Botanicus lopen we naar het Wertheimpark. Via het gravelpad lopen we langs het “Spiegelmonument”. Oorspronkelijk bevond het in 1977 onthulde monument zich op de Oosterbegraafplaats. Wegens ruimtegebrek, een gevolg van de jaarlijkse toename van de belangstelling voor de herdenking van het Nederlands Auschwitz comité, werd het monument in 1993 verplaatst naar het Wertheimpark. De gebroken spiegels symboliseren volgens Jan Wolkers (de maker van het monument) dat “de hemel nooit meer ongeschonden is”. Onder het monument bevindt zich een urn met as als stoffelijke herinnering aan de slachtoffers van Auschwitz.

We gaan linksaf de plantage Parklaan in. Bij het zebrapad bij Artis gaan we rechtsaf richting de Plantage Middenlaan. Hier bevindt zich de Hollandsche Schouwburg.

Hollandsche Schouwburg – Muiderpoortstation (2)

De Hollandsche Schouwburg is gebouwd in 1892 en was een populair theater. Het toneelstuk “Op hoop van zegen” van Herman Heijermans ging er in premi ère. Er traden Joodse musici en artiesten op voor uitsluitend Joods publiek. In 1942/1943 werd het gebouw gebruikt als verzamelplek voor opgepakte Joden. Hier vandaan werden ze gedeporteerd naar de kampen Westerbork of Vugt. Kinderen verbleven tot de deportatie in een crèche er tegenover. Zo’n 600 Joden werden gered. Ze ‘verdwenen’ tijdens een wandeling en baby’s werden zelfs in een boodschappentas overgedragen.

Op de Plantage Middenlaan lopen we langs het “Narcissen project”. Tijdens de Holocaust zijn er wereldwijd 1,5 miljoen kinderen omgekomen. Met dit project zet de organisatie zich in om een levend Holocaustmonument te creëren door 1,5 miljoen narcissen te planten over de hele wereld. Voor elk kind een narcis ter nagedachtenis.

We vervolgen de Plantage Middenlaan, steken de Sarphatiestraat en de Mauritskade over en gaan linksaf voor het Koninklijk Instituut voor de Tropen. In de Linnaeusstraat, tegenover de kerk, gaan we het Oosterpark in. Aan het eind van het park gaan we linksaf langs het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis. Via de Beukenweg gaan we onder het spoor door en vervolgen de weg naar de Maritstraat. We komen in de Transvaalbuurt. Voor de Tweede Wereldoorlog telde de Transvaalbuurt een groot aantal inwoners uit de Joodse middenklasse. Nadat de Duitsers deze wijk in 1941 hadden aangewezen als “Judenviertel” , werden veel Joodse gezinnen buiten de wijk gedwongen om zich hier te vestigen.

Vanaf 1942 vonden hier regelmatig razzia’s plaats, waarbij het Transvaalplein als verzamelplaats diende. Na de grote razzia van 20 juni 1943 waren vrijwel alle Joden uit de Transvaalbuurt weggevoerd. In de gevel op de hoek van het Transvaalplein en de Transvaalstraat is ter herinnering aan deze trieste gebeurtenis een Davidster geplaatst.

We gaan de tweede straat naar links, de Paardekraalstraat. Hier woonde de grootvader van Jan Dokter, de grondleggeer van het Westerborkpad. Via de Linnaeusstraat gaan wij na het spoorviaduct rechts het Oetwalerpad in. Na 400 meter komen we bij het Muiderpoortstation. Hier staat op het Oosterspoorplein een monument.

Tijdens de Jodenvervolging werden vanaf het Muiderpoortstation ruim 11.000 Joden uit Amsterdam en omgeving gedeporteerd naar het doorgangskamp Westerbork. Velen waren afkomstig uit de Hollandsche Schouwburg of werden vanaf andere verzamelplaatsen naar het station gebracht. Ter nagedachtenis is er op het Oosterspoorplein een monument geplaatst in de vorm van een roestvrijstalen gedenkbank.

Omstreeks 15.30 uur keren wij met tram 3 en 2 weer huiswaarts. Deze wandeling door het centrum van Amsterdam gaat niet alleen langs allerlei belangrijke plekken in de stad, de “echte” Amsterdammer komt ook op plekken waar je niet vaak komt. Wij hebben dus ‘nieuwe’ plekken in Amsterdam gezien.

 

Afstand proloog + etappe 2 had een lengte van 9,80 kilometer.